මෑතකාලීන පර්යේෂණවලට අනුව, අප ගන්නා ආහාර තීරණවලින් වැඩි ප්රමාණයක් තීරණය වන්නේ අපේ පාලනයෙන් බැහැරව පවතින ‘ආහාර පරිසරය’ (Food Environment) මතයි.
විශේෂයෙන්ම අධික ලෙස සකස් කළ ආහාර (Ultra-processed foods) අපව රෝගී කරවන බව දැන දැනත්, ඒවායේ ඇති ආකර්ෂණීය ඇසුරුම් සහ වෙළඳ උපක්රම නිසා අප නිතරම ඒවාට පෙළඹෙනවා.
අධික ලෙස සකස් කළ ආහාර සහ ස්ථුලතාවය අතර ඇති සෘජු සම්බන්ධය දැන් ලොව පුරා තහවුරු වී අවසන්. 2025 වසරේ 'Lancet' වෛද්ය සඟරාව පෙන්වා දෙන්නේ වත්මන් ප්රවණතාවය මෙලෙසම පැවතුණහොත්, 2050 වන විට ලොව වැඩිහිටියන්ගෙන් අඩකට වඩා වැඩි පිරිසක් අධික තරබාරුවෙන් පීඩා විඳිනු ඇති බවයි. මෙය වළක්වා ගැනීමට නම්, ආහාර නිෂ්පාදකයින්ගේ ලාභය මත පදනම් වූ පරිසරයෙන් මිදී අපේ සෞඛ්යය ගැන සිතන නව ක්රමවේදයකට අප හුරුවිය යුතුයි.
මෙම තත්ත්වය වෙනස් කිරීමට ලොව පුරා රටවල් කිහිපයක් සාර්ථක අත්හදා බැලීම් සිදුකර තිබෙනවා. උදාහරණයක් ලෙස, චිලී රාජ්යය විසින් සීනි, ලුණු සහ කැලරි අධික ආහාර ඇසුරුම්වල කළු පැහැති අනතුරු ඇඟවීමේ ලේබල් ඇලවීම අනිවාර්ය කළා. එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස එවැනි අහිතකර ආහාර මිලදී ගැනීම 23% කින් පමණ අඩු වී තිබෙනවා.
එසේම යුරෝපයේ භාවිතා වන 'Nutri-score' වැනි වර්ණ සංකේත ක්රම මඟින් පාරිභෝගිකයාට තමන් ගන්නා ආහාරය කොතරම් ගුණදායකද යන්න තත්පරයකින් තේරුම් ගැනීමට අවස්ථාව ලැබෙනවා. මෙවැනි පැහැදිලි ලේබල් කිරීම් හරහා අප නොදැනුවත්වම සෞඛ්ය සම්පන්න තේරීම් කරා යොමු කෙරෙනවා.
පද්ධතිමය වෙනස්කම් සිදුවන තෙක් අපට කළ හැක්කේ කුමක්ද? යුනිවර්සිටි කොලේජ් ලන්ඩන් මගින් සිදු කළ පර්යේෂණයකින් හෙළි වූයේ පුද්ගලිකව ලබාදෙන මඟපෙන්වීම් හරහා ආහාර පුරුදු විශාල ලෙස වෙනස් කළ හැකි බවයි.
තමන්ම ආහාර පිස ගැනීමට හුරුවීම, ගුණාත්මක ආහාර මිලදී ගත හැකි ස්ථාන හඳුනා ගැනීම සහ පෝෂණය පිළිබඳ නිසි අවබෝධය ලබා ගැනීම තුළින් අධික ලෙස සකස් කළ ආහාර භාවිතය 25% කින් අඩු කර ගැනීමට පර්යේෂණයට සහභාගී වූවන් සමත් වුණා.
ඔබේ මුළුතැන්ගෙයි උපකරණ භාවිත කර නැවුම් ආහාර වේලක් සකස් කර ගැනීම, ලේබල් කියවීමට හුරුවීම සහ වෙළඳ ප්රචාරණවලට නොරැවටී සිටීම ඔබේ නීරෝගී හෙට දවස තීරණය කරනු ඇත.
