පිළිකාවක් ශරීරයේ එක් ස්ථානයක සිට තවත් ස්ථානයකට පැතිරීමේ ක්රියාවලිය විද්යාත්මකව හඳුන්වනු ලබන්නේ 'මෙටාස්ටැසිස්' (Metastasis) යන නමිනි. පිළිකා රෝගීන්ගේ මරණවලට ප්රධානතම හේතුව වන්නේ ද මෙම පැතිරීමේ ක්රියාවලියයි.
කෙසේ වෙතත්, විද්යාඥයින් හමුවේ පවතින විශාලතම ගැටලුව වන්නේ ඇතැම් පිළිකා ගෙඩි (Tumors) වේගයෙන් පැතිරෙන අතර තවත් සමහරක් එකම ස්ථානයක පවතින්නේ ඇයිද යන්නයි. ස්විට්සර්ලන්තයේ ජිනීවා විශ්වවිද්යාලයේ පර්යේෂකයන් කණ්ඩායමක් විසින් සිදු කරන ලද නවතම අධ්යයනයක් මෙම රහස හෙළි කරගැනීමට සමීප වී තිබේ. මෙම පර්යේෂණය සුප්රකට 'සෙල් රිපෝර්ට්ස්' (Cell Reports) විද්යාත්මක සඟරාවේ ප්රකාශයට පත් කර ඇත.
දිගු කලක් තිස්සේ බොහෝ දෙනා විශ්වාස කළේ පිළිකාව යනු කිසිදු රටාවකින් තොරව අහඹු ලෙස පාලනයකින් තොරව වර්ධනය වන සෛල සමූහයක් බවයි. නමුත් මහාචාර්ය ඒරියල් රුයිස් අල්ටාබා ප්රමුඛ පර්යේෂණ කණ්ඩායම පෙන්වා දෙන්නේ පිළිකාව සම්පූර්ණයෙන්ම අවුල් සහගත දෙයක් නොවන බවයි. එය ශරීරයේ මුල් අවධියේ සිදුවන සාමාන්ය වර්ධන ක්රියාවලීන්හි විකෘති වූ අනුවාදයක් ලෙස යම් රටාවකට අනුව ක්රියාත්මක වන බව ඔවුන් සොයාගෙන ඇත.
මෙම පර්යේෂණය සඳහා විද්යාඥයින් විසින් මහා අන්ත්රයේ (Colon) පිළිකා සෛල යොදා ගන්නා ලදී. මහා අන්ත්රයේ පිළිකාව යනු ලොව පුරා බහුලව දක්නට ලැබෙන පිළිකා වර්ගයක් වන අතර, එහි පැතිරීම රෝගියාගේ ජීවිතයට දැඩි තර්ජනයක් එල්ල කරයි. පර්යේෂකයන් පරීක්ෂණාගාරය තුළ මෙම සෛල වර්ධනය කරමින් ඒවායේ හැසිරීම් ඉතා සූක්ෂ්ම ලෙස නිරීක්ෂණය කළහ.
මෙම අධ්යයනයේ වැදගත්ම සොයාගැනීමක් වන්නේ පිළිකා පැතිරීම එක් ජානයක් හෝ සෛලයක සිදුවන එක් වෙනසක් මත පමණක් තීරණය නොවන බවයි. ඒ වෙනුවට එය ජාන සමූහයක ක්රියාකාරීත්වයේ රටාවන් මත රඳා පවතී. මෙය 'ජාන ප්රකාශන අත්සන්' (Gene Expression Signatures) ලෙස හැඳින්වේ. ඇතැම් ජාන රටාවන් පිළිකා සෛල පැතිරීමට සෘජුවම සම්බන්ධ වන බව මෙහිදී තහවුරු විය. එමෙන්ම, තනි සෛලවල හැසිරීමට වඩා සෛල සමූහයන් එකිනෙකා සමඟ අන්තර් ක්රියා කරන ආකාරය ද මෙහිදී වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි.
මෙම ජානමය රටාවන් හඳුනා ගැනීමෙන් පසු, පර්යේෂණ කණ්ඩායම විසින් 'මැන්ග්රෝව් ජීඑස්' (MangroveGS)නමින් නව කෘත්රිම බුද්ධි මෙවලමක් නිපදවන ලදී. පැරණි ක්රමවේදයන් මෙන් ජාන කිහිපයක් දෙස පමණක් බැලීම වෙනුවට, මෙම AI මෙවලම ජාන සිය ගණනක සංඥා එකවර විශ්ලේෂණය කරයි. මහා අන්ත්රයේ පිළිකා සම්බන්ධයෙන් පරීක්ෂා කිරීමේදී, පිළිකාව පැතිරීමේ හෝ නැවත ඇතිවීමේ අවදානම 80%ක පමණ නිරවද්යතාවයකින් පුරෝකථනය කිරීමට මෙම පද්ධතිය සමත් වී තිබේ.
තවත් සුවිශේෂී කරුණක් වන්නේ මෙම ක්රමවේදය ආමාශය, පෙනහළු සහ පියයුරු පිළිකා වැනි අනෙකුත් පිළිකා වර්ග සඳහා ද සාර්ථකව යොදාගත හැකි වීමයි. අනාගතයේදී වෛද්යවරුන්ට රෝගියෙකුගේ පිළිකා සාම්පලයක් ගෙන මෙම AI පද්ධතිය හරහා පරීක්ෂා කර, එම රෝගියාට පවතින්නේ අඩු අවදානමක් ද නැතිනම් ඉහළ අවදානමක් ද යන්න තීරණය කළ හැකිය.
මෙම සොයාගැනීම මඟින් එක් එක් රෝගියාට වඩාත් ගැලපෙන ප්රතිකාර ක්රමවේදයන් සැකසීමට මඟ පෑදේ.
දැඩි අතුරු ආබාධ සහිත ප්රබල ප්රතිකාර වෙනුවට මෘදු ප්රතිකාර ක්රම වෙත යොමු කළ හැකිය.
රෝගය පැතිරීමට පෙර ඉතා කලින් හඳුනාගෙන දැඩි වෛද්ය අධීක්ෂණය යටතේ ප්රතිකාර ආරම්භ කළ හැකිය.
මෙම අධ්යයනය තවමත් පරීක්ෂණාගාර මට්ටමේ පවතින බැවින් සහ 80%ක නිරවද්යතාවය පරිපූර්ණ නොවන බැවින්, මෙය රෝහල්වල ප්රායෝගිකව භාවිතයට ගැනීමට පෙර තවත් පුළුල් පරීක්ෂණ සිදු කළ යුතුව ඇත. කෙසේ වෙතත්, පිළිකා පැතිරීම පිළිබඳ රහස හෙළි කරගැනීමට සහ රෝගීන්ගේ ජීවිත කාලය දීර්ඝ කිරීමට මෙය ඉතා වැදගත් ඉදිරි පිම්මකි.
