සියවස් ගණනාවක් පුරා විදේශීය ආක්රමණිකයන්ගේ ග්රහණයට නතුව තිබූ අප මව්බිම, ස්වෛරී රාජ්යයක් ලෙස නැවත නැගී සිටි අසිරිමත් මොහොත එයයි. අද වන විට අප 78 වන නිදහස් සංවත්සරය (2026) සමරමින් සිටින අතර, මෙම ගමන් මග දෙස ආපසු හැරී බැලීම ජාතියක් ලෙස අපගේ අනාගතය සකස් කර ගැනීමට අතිශයින් වැදගත් වේ. නිදහස යනු හුදෙක් දිනයක් සැමරීමක් පමණක් නොව, එය ජාතියක අනන්යතාවය, අභිමානය සහ ස්වෛරීභාවය පිළිබඳ ගැඹුරු සංකේතයකි.
යටත් විජිත යුගයේ අඳුරු පරිච්ඡේදය
ශ්රී ලංකාවේ නිදහස් අරගලය ගැන කතා කිරීමට පෙර, අපට නිදහස අහිමි වූ ආකාරය වටහා ගැනීම වැදගත්ය. 1505 දී පෘතුගීසීන්ගේ පැමිණීමත් සමඟ ආරම්භ වූ විදේශීය බලපෑම, පසුව ලන්දේසීන් සහ අවසානයේ ඉංග්රීසීන් දක්වා ව්යාප්ත විය. විශේෂයෙන් 1815 දී උඩරට ගිවිසුම හරහා සමස්ත ශ්රී ලංකාවම බ්රිතාන්ය කිරීටයට යටත් වීම අපගේ ඉතිහාසයේ අඳුරුතම දිනයක් ලෙස සැලකේ.
බ්රිතාන්ය පාලනය යටතේ අපගේ සාම්ප්රදායික ජීවන රටාව, සංස්කෘතිය සහ ආර්ථිකය විශාල පරිවර්තනයකට ලක් විය. කෝපි, තේ සහ රබර් වගාවන් හඳුන්වා දීමෙන් අපනයන ආර්ථිකයක් නිර්මාණය වුවද, ඉන් වැඩි ප්රතිලාභයක් ගලා ගියේ අධිරාජ්යවාදීන්ටය. සිංහල භාෂාව සහ බුද්ධාගම වැනි දේශීය උරුමයන් නොසලකා හැරීම නිසා ජනතාව තුළ දැඩි අතෘප්තියක් ගොඩනැගුණි. 1818 සහ 1848 කැරලි මගින් අපගේ මුතුන් මිත්තන් විදේශීය පාලනයට එරෙහිව සටන් කළද, නවීන යුධ තාක්ෂණය හමුවේ එම උත්සාහයන් ලෙයින් යකඩින් මැඩපවත්වන ලදී.
නිදහස් අරගලයේ පුරෝගාමීන්
20 වන සියවස ආරම්භයත් සමඟ නිදහස් අරගලයේ ස්වභාවය වෙනස් විය. ආයුධ සන්නද්ධ අරගලයකට වඩා බුද්ධිමය සහ ව්යවස්ථාපිත ප්රතිසංස්කරණ ඔස්සේ නිදහස දිනා ගැනීමේ ව්යාපාරයක් ආරම්භ විය. අනගාරික ධර්මපාලතුමන් වැනි ශ්රේෂ්ඨ යතිවරුන් විසින් ඇති කළ ජාතික සහ ආගමික පුනරුදය මෙම සටනට නව පණක් ලබා දුන්නේය. "සුද්දාගේ රටේ බිම් අඟලක්වත් අපට එපා" යැයි පවසමින් එතුමන් ජනතාව තුළ දේශානුරාගය දැල්වීය.
ඩී.එස්. සේනානායක, එෆ්.ආර්. සේනානායක, ශ්රීමත් පොන්නම්බලම් රාමනාදන්, ඊ.ඩබ්ලිව්. පෙරේරා, ශ්රීමත් ජේම්ස් පීරිස්, ටී.බී. ජයා වැනි නායකයින් ජාති, ආගම් භේදයකින් තොරව එකමුතුව කටයුතු කිරීම නිදහස ඉක්මන් කර ගැනීමට හේතු විය. අමද්යප ව්යාපාරය හරහා ආරම්භ වූ මෙම එකමුතුව පසුව දේශපාලන ප්රතිසංස්කරණ ඉල්ලා සිටින ප්රබල බලවේගයක් බවට පත් විය. සෝල්බරි කොමිසම හමුවේ අපගේ නායකයින් දැක්වූ දක්ෂතාවය සහ රාජ්ය තාන්ත්රිකභාවය නිසා ලේ වැගිරීමකින් තොරව ඩොමිනියන් තත්වයේ නිදහසක් දිනා ගැනීමට අපට හැකි විය.
නිදහසින් පසු ගමන් මග සහ අභියෝග
1948 දී අප නිදහස ලැබුවද, එය පූර්ණ නිදහසක් නොවීය. බ්රිතාන්ය කිරීටයට පක්ෂපාතීව සිටීමට අපට සිදු විය. එහෙත් 1972 දී ශ්රී ලංකාව ජනරජයක් බවට පත්වීමත් සමඟ බ්රිතාන්ය රැජිනගේ පාලනයෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම මිදී ස්වෛරී රාජ්යයක් බවට පත් විය. 1978 දී හඳුන්වා දුන් නව ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව මගින් විධායක ජනාධිපති ක්රමය ස්ථාපිත කෙරුණු අතර, එය රටේ දේශපාලන ගමන් මග වෙනස් කළේය.
නිදහසින් පසු ගෙවී ගිය දශක හතකට වැඩි කාලය සුමට එකක් නොවීය. 1971 සහ 1987-89 කාල වකවානුවල ඇති වූ තරුණ කැරලි මෙන්ම, දශක තුනක් පුරා පැවති කුරිරු යුද්ධය රටේ සංවර්ධනය අඩාල කළේය. දහස් ගණනක් ජීවිත අහිමි වූ අතර, ආර්ථිකයට සිදු වූ හානිය අතිවිශාලය. 2009 දී යුද්ධය නිම වීමත් සමඟ රට තුළ සාමය ස්ථාපිත වූ අතර සංවර්ධනයේ නව බලාපොරොත්තු ඇති විය.
මෑත කාලීන අර්බුද සහ නැවත නැගී සිටීම
මෑත ඉතිහාසයේ අප මුහුණ දුන් බරපතලම අභියෝගය වන්නේ 2022 වසරේදී ඇති වූ ආර්ථික අර්බුදයයි. විදේශ සංචිත හිඟවීම, උද්ධමනය ඉහළ යාම සහ දේශපාලන අස්ථාවරත්වය නිසා ජන ජීවිතය දැඩි ලෙස පීඩාවට පත් විය. පෝලිම් යුගයක් නිර්මාණය වූ අතර, ජනතාව වීදි බැස තම විරෝධය ප්රකාශ කළහ. මෙය ශ්රී ලංකා ඉතිහාසයේ තීරණාත්මක හැරවුම් ලක්ෂයක් විය.
කෙසේ වෙතත්, 2024 සහ 2025 වසරවලදී අප දුටුවේ මෙම අර්බුදයෙන් ගොඩ ඒමට දරන ලද දැඩි ප්රයත්නයයි. ණය ප්රතිව්යුහගත කිරීම, ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදලේ සහාය සහ නව දේශපාලන නායකත්වය යටතේ ආර්ථිකය යම් ස්ථාවරත්වයක් කරා ළඟා වී ඇත. දූෂණයට එරෙහිව ජනතාව තුළ ඇති වූ පිබිදීම සහ පද්ධති වෙනසක් (System Change) සඳහා වූ ඉල්ලීම නව දේශපාලන සංස්කෘතියකට මග පෑදීය.
අද වන විට, 2026 වසරේ නිදහස් දිනය සමරන විට, ශ්රී ලංකාව නව මාවතකට අවතීර්ණ වී සිටියි. වත්මන් රජය යටතේ නීතියේ ආධිපත්යය තහවුරු කිරීම, දූෂණය අවම කිරීම සහ අපනයන ආර්ථිකය ශක්තිමත් කිරීම කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු වී ඇත. සංචාරක කර්මාන්තය නැවත පණ ගසා ඇති අතර, ඩිජිටල් ආර්ථිකය සහ හරිත බලශක්තිය කෙරෙහි රටේ අවධානය යොමු වී තිබීම අනාගතය ගැන සුබවාදී බලාපොරොත්තු ඇති කරයි.
අපගේ අධ්යාපන ක්රමය නවීකරණය වෙමින් පවතින අතර, තරුණ පරම්පරාව නව තාක්ෂණය සමඟ මුසු වී ලෝකය ජය ගැනීමට සැරසෙයි. කෘෂිකර්මාන්තය නව තාක්ෂණය සමඟ ඒකාබද්ධ කර ආහාර සුරක්ෂිතතාව තහවුරු කිරීමට පියවර ගනිමින් සිටී. එහෙත්, අප හමුවේ තවමත් අභියෝග පවතී. ජාතික සමගිය තවදුරටත් ශක්තිමත් කිරීම, ආර්ථික ප්රතිලාභ සියලු ජනතාව අතර සාධාරණව බෙදී යාම තහවුරු කිරීම සහ විදේශ ණය බරින් සම්පූර්ණයෙන්ම නිදහස් වීම ඉදිරි කාලයේ ප්රධාන ඉලක්ක විය යුතුය.
නිදහස යනු අතීතයේ දිනාගත් දෙයක් පමණක් නොව, වර්තමානයේ ආරක්ෂා කරගත යුතු සහ අනාගතය වෙනුවෙන් පෝෂණය කළ යුතු වටිනාම සම්පතයි. ඩී.එස්. සේනානායක මැතිතුමන්ලා එදා පැතූ ඒ "නිදහස් නිවහල් දේශය" යථාර්ථයක් කර ගැනීම අද ජීවත් වන අප සැමගේ වගකීමකි.
ජාතියක් ලෙස අපට වැටුණු තැන්වලින් නැගී සිටීමේ අසමසම හැකියාවක් ඇත. ඉතිහාසයේ පාඩම් ඉගෙන ගනිමින්, ජාති ආගම් භේද පසෙකලා, "ශ්රී ලාංකික" යන හැඟීමෙන් එක්ව කටයුතු කළහොත්, ලෝකයේ දියුණුතම රාජ්යයක් බවට පත්වීමේ සිහිනය යථාර්ථයක් කර ගැනීම අපහසු නැත. සැබෑ නිදහස පවතින්නේ ආර්ථික වශයෙන් ශක්තිමත්, සාමාජික වශයෙන් සාධාරණ සහ සංස්කෘතික වශයෙන් පොහොසත් රටක් තුළ බව අපි සිහි තබා ගනිමු.
